اضطراريه ، ما هستيم و ادلّهء اوامر ظاهريه ، بايد اين ادلّه را بررسى كنيم . ما فعلًا نمىخواهيم بگوييم كه آيا اجزاء هست يا نه ؟ ولى به جهت بحثْ اشاره مىكنيم كه گاهى انسان به ادلّهء اوامر اضطراريه كه مراجعه مىكند مىبيند اين ادلّه داراى لحنى است كه از آن استفادهء اجزاء مىشود . مثلًا در ارتباط با تيمّم ملاحظه مىكنيم كه در روايت معتبر وارد شده كه « التراب أحد الطهورين يكفيك عشر سنين » « 1 » يعنى تراب ، يكى از دو طهور است . در اينجا مىخواهد بفرمايد : « طهور » در جملهء « لا صلاة إلّا بطهور » « 2 » اختصاص به ماء و وضوئى كه با ماء تحقّق پيدا كرده ندارد ، بلكه تراب هم يكى از دو طهور است و « لا صلاة إلّا بطهور » شامل آن‌هم مىشود و در عرض هم است . البته « در عرض هم » ، نه به معناى تخيير ، بلكه به اين معنا كه همان‌طور كه ماء - در صورت وجدان - طهور است و نقصانى در آن نيست ، تراب هم - در صورت فقدان ماء - طهور است و نقصانى در آن نيست . در جملهء بعد مىفرمايد : « يكفيك عشر سنين » يعنى حتّى اگر ده سال هم دسترسى به آب پيدا نكردى ، اين تراب براى تو كافى است . لحن اين روايت ، لحن اجزاء است و الّا اگر لازم باشد كه نماز با تيمّم در طول ده سال را قضاء كند ، اين با « يكفيك عشر سنين » سازگار نيست . روايت مىخواهد بگويد : « حتى اگر ده سال هم فاقد الماء بودى مسأله‌اى نيست ، نه اينكه لازم باشد همهء نمازهاى ده‌ساله را با وضو قضاء كنى » . لذا در اين مرحله ما بايد بحث را روى مفاد دليل امر اضطرارى متمركز كنيم . البته ممكن است كسى در اينجا بگويد : « از اين دليل ، اجزاء استفاده نمىشود » . ما هم نمىخواهيم بگوييم : « از اين دليل ، حتماً اجزاء استفاده

--> ( 1 ) - چنين روايتى در كتب روائى نيافتيم . ولى در روايات متعدّدى جملهء « التيمّم أحد الطهورين » وارد شده است . رجوع شود به : وسائل الشيعة ، ج 2 ( باب 21 من أبواب التيمّم ، ح 1 و باب 23 ، ح 5 ) و نيز در بعضى از روايات وارد شده است : « إنّ اللَّه جعل التراب طهوراً كما جعل الماء طهوراً » . وسائل الشيعة ، ج 2 ( باب 23 من أبواب التيمّم ، ح 1 ) . ( 2 ) - وسائل الشيعة ، ج 1 ، « باب 1 ، من أبواب وجوب الوضوء للصلاة ، ح 1 ) .